In het voorjaar van 2019 klonk het startschot voor het project Tracing Your Roots. Nu alweer twee edities verder staan we aan het begin van een nieuw decennium. Ik verheug me op de 3e editie, die in maart/april 2020 zal plaatsvinden in het Nationaal Archief in Den Haag.

De eerste twee edities van Tracing Your Roots heb ik als co-host mogen meemaken. Samen met de TYR crew mocht ik jongeren kennis laten maken met Indische-Molukse genealogie en stamboomonderzoek. Wat op mij de meeste indruk heeft gemaakt, zijn de familieverhalen die bij de deelnemers naar boven kwamen, en die ik in mijn eigen zoektocht naar mijn familiegeschiedenis ook tegenkwam. Het zijn verhalen die ons verbinden met onze voorouders, en daarmee met mijzelf en met de wereld.

Mijn Indisch-Molukse wortels heb ik teruggevonden op Java, Sulawesi en Saparua, tot en met Centraal- en West-Europa. In die brede en lange lijn van voorouders, zo ben ik mij door Tracing Your Roots gaan beseffen, heeft ieder hun eigen rol gespeeld. Zo ontdekte ik dat mijn vier overgrootvaders allen een belangrijke functie bekleedden binnen het koloniale systeem. Zij waren respectievelijk beheerder van een thee- en kinaplantage, handelsreiziger van de Java-China/Japanlijn, voorman bij de Billiton Maatschappij, en bestuursassistent van Bonthain. De vrouwelijke tak binnen de familie bleek omgeven door stilte. Mijn overgrootmoeders vind ik vooral terug ‘dochter van’, ‘vrouw van’, ‘tot christen gemaakte’, ‘geschaakte’ en ‘moeder van’.  Het is deze verscheidenheid aan voorouders, plekken en posities die ik zichtbaar en onzichtbaar met mij meedraag. Door Tracing Your Roots ontwikkelde ik ‘nieuwe’ perspectieven op het koloniale verleden, die soms haaks op die  van mijn familie staan. Dat maakt het lastig mij te verhouden tot mijn voorouders. Kennis over koloniale uitbuiting, slavernij, bodemuitputting en vernietigende ontbossing komen tegenover de warme en vaak spannende familieverhalen te staan over jagen, sociëteiten en heerlijke eten. Het was fijn om met andere jongeren te kunnen spreken over deze tegenstellingen binnen mijn familie. Ik voelde me begrepen, omdat ik weet dat het merendeel van hen een zelfde soort meerstemmigheid met zich meedraagt.

Wat heeft Tracing Your Roots mij gebracht? Dankzij het begeleiden van de 1e en 2e editie, maar ook dankzij mijn eigen zoektocht, weet ik nu beter wie ik ben, maar vooral ook hoe ik wil zijn als persoon. Ik ben mij gaan beseffen dat identiteit niet iets statisch is, maar vele stemmen en perspectieven kan herbergen. Indisch-zijn betekent voor mij dat ik zowel de positie van de onderdrukker als die van de onderdrukte met mij meedraag. En ik ben het allemaal, ik hoef voor het een noch voor het andere te kiezen. De keuzes die mijn voorouders hebben gemaakt, hebben impact op ons als volgende generatie. Maar ieder van ons heeft de keuze om die impact, en de denkpatronen die worden doorgegeven, te omarmen of juist te doorbreken.

Sinds Tracing Your Roots ben ik begonnen met het doorbreken van het denkpatroon van ‘Indisch Zwijgen’ binnen mijn familie. Om te beginnen wil ik stoppen een term als ‘Indisch Zwijgen’ te gebruiken. Naar mijn idee is het een term die ons aanmoedigt om de Indische gemeenschap te zien als een homogene groep, terwijl deze in werkelijkheid wordt doorkruist door verschillen in leeftijd, afkomst, gender, kleur en klasse. Het klopt dat velen van de oudere Indische generatie hebben gezwegen over hun verleden, maar dat betekent niet dat hun zwijgen per se Indisch is. Vele generatiegenoten van mijn grootouders moesten indertijd in grote haast hun moederland moeten verlaten, hun overkomst was vaak een vlucht. Veel moesten ze hierdoor achterlaten, maar ze meenamen waren hun trauma’s. In Nederland aangekomen, was het voor alles zaak om te overleven. Over de oorlog werd niet gesproken – ook omdat er in Nederland geen ruimte was voor hun verhalen. Door dit zwijgen te bestempelen als ‘Indisch’, iets dat voortkomt uit hun ‘essentie’ of cultuur, was het natuurlijk ook makkelijk om hun verhalen te negeren en er niet naar te luisteren. Dat ze zwegen lag immers aan henzelf, niet aan het feit dat ze in Nederland geen luisterend oor vonden…. Maar is het niet heel menselijk om het lastig te vinden te praten over het oorlogsleed dat je overkomen is, en de trauma’s die je daarbij opliep? Zou het niet een overlevingsstrategie van onze geest zijn om heftige herinneringen weg te stoppen?

Laten we gezamenlijk, dus ook als jongere generatie, het patroon van het ‘Indisch Zwijgen, en het gebruik van de term, doorbreken. Om te beginnen door terug te gaan naar de oorsprong van de term. Wie heeft deze term ooit bedacht? Wanneer en in welke context werd het voor het eerst gebruikt? En duurt het zwijgen voort? Wat ook bij Tracing Your Roots duidelijk is geworden, is dat de jongere generatie niet zwijgt. Zij gaan op zoek naar (familie)verhalen en delen deze ook. Het inspireert mij om hen in hun zoektocht bij te staan. Ik kijk ik uit naar de 3e editie van TYR en wens een ieder een fantastisch decennium toe vol bijzondere, liefdevolle en inspiratievolle ontmoetingen!

Carel-Vincent van de Graaaff is, naast Reinier Kraft van Ermel, co-host van Tracing Your Roots.

Heb jij net als Carel-Vincent Indisch/Molukse wortels en wil je graag meer weten over jouw familiegeschiedenis?

Meld je nu aan voor Tracing Your Roots III: Op zoek naar Indisch/Molukse wortels