Julia Jouwe, oprichtster van de Young Papua Collective, is een van de gastsprekers in het programma van Tracing your Roots. Julia zal vertellen over de verborgen geschiedenis van de Papoea en die van haar eigen opa: Papoealeider Nicolaas Jouwe, (24 november 1923 – 16 september 2017).

Hoe Avo (wat opa betekent) hier op deze stoel zit, is precies hoe ik mij hem graag herinner. Hij lacht op een manier die veel herinneringen bij me oproept. Als je deze glunderende lach met twinkelende ogen zag, wist je dat hij het naar zijn zin had. En altijd met wandelstok en hoed. Heel iconisch, het paste bij hem. Net zoals het bij hem paste om aan het hoofd van de tafel te zitten. En dan niet zomaar op een klapstoel. Nee, wanneer hij kwam eten, werd de meest comfortabele stoel speciaal voor hem van mijn kamer op zolder naar beneden gehaald. Maar wat hem nog iconischer maakte waren zijn kennis en ervaringen. Waar hij altijd zo mooi over kon vertellen.

Mythes

Waar dacht Avo aan wanneer deze ondeugende glimlach op zijn gezicht verscheen? Er zijn meerdere momenten die hem zo deden glunderen. Bijvoorbeeld wanneer hij vertelde over de paradijsvogel, een vogel die alleen op Nieuw Guinea voorkomt. Hij legde dan uit dat deze beeldschone vogels in verschillende soorten voorkwamen en elk hun unieke manier hadden om een partner te vinden. Als hij hierover vertelde, verbleekte de rest van de wereld naast de natuurlijke schoonheid van Papoea die hij beschreef. Met geweldige trots sprak hij over de rijkdommen van het land waar hij eens een groot leider was geweest. Ik probeerde mij er een voorstelling van te maken. Maar ik vond het lastig, omdat ik er nog nooit was geweest.

Zijn verhalen namen soms mythische vormen aan. In elk verhaal dat hij vertelde, stelde hij Papoea voor als een waar paradijs was. De natuur speelt een grote rol in de verhalen die Papoea’s vertellen – zo ook in die van mijn avo. Zo vertelde hij eens een verhaal over zijn vader die alleen de zee op was gegaan in een prauw. Er brak een storm los en de zee werd wild. Zijn vader belandde in het water en leek aan een duister lot overgeleverd. Totdat de dolfijnen hem redden en hem weer veilig terugbrachten naar zijn dorp. Zonder de hulp van deze intelligente wezens had hij het niet gered. Ik vond het een fantastisch verhaal en het leek me geweldig dat er ergens op aarde nog zulke dingen konden gebeuren. Hier in een stad als Delft was het maar moeilijk voor te stellen.

Een van zijn favoriete verhalen was het verhaal van de dag dat hij naar school werd gestuurd. Onze familie woonde op Kayu Pulau, een paaldorpje op het eilandje met dezelfde naam. Het eilandje ernaast, Pulau Kosong, werd toen het ‘Jouwe-eiland’ genoemd omdat onze familie er speciale rechten had. Deze twee eilandjes liggen in de Humboldt baai, tegenover de haven van Jayapura. Op een dag was Avo op het strand aan het spelen, net als elke andere dag. Totdat er opeens een witte Hollandse meneer voor hem stond die hem ‘in zijn blote gat van het strand plukte’ en hem op school zette. Wanneer hij dat verhaal vertelde, moest hij vaak hard lachen.

Werkelijkheid

Toen ik zelf voor het eerst naar Papoea ging, zag ik dat Avo geen woord teveel had gezegd. Het was inderdaad een paradijs. Ik heb geen paradijsvogels gezien, maar dat was voor mij niet nodig om verliefd te worden op Papoea. Ik was bijna met stomheid geslagen. Een geweldig grote berg van het Cycloopgebergte viel me als eerste op toen ik uit het vliegtuig stapte, die was niet te missen. De natuur overdonderde me. Avo, die toen in Jakarta woonde, vond het fantastisch om te horen dat ik eindelijk zijn geboortegrond bezocht had.  Na mijn bezoek aan Papoea had ik hem opgezocht in Jakarta. Het zou de laatste keer zijn dat ik hem zag, niet lang daarna overleed hij.

De tweede keer dat ik naar Papoea ging, was voor avo’s begrafenis. Hij werd op Pulau Kosong begraven, zoals hij dat gewenst had. De rituelen voor zijn begrafenis die een week aanhielden, namen mythische vormen aan, net zoals zijn verhalen dat deden. Maar deze keer maakte ik het zelf mee. Elke dag rouwden we, samen met onze grote familie. Maar niet alleen met hen. Mensen kwamen van all over the place. Het was overweldigend om het grote verdriet van zóveel mensen te zien. Verschillende stammen kwamen hun traditionele dans opvoeren en elke dag kwamen honderden mensen hem de laatste eer bewijzen. Ineens was mijn opa zelf een mythisch figuur uit een of ander heldenverhaal, zo leek het wel.

Toen ik de derde keer naar Papoea ging, heb ik het graf nog eens bezocht. Dit keer waren mijn vader en moeder er ook bij. We voeren er met de boot heen en meerden aan op het strandje waar, lang geleden, die witte man Avo in zijn blote billen had aangetroffen. Toen we op een warme zomeravond in de kampong voor avo’s geboortehuis zaten, vertelde een van mijn tantes dat er zich in 2009, aan de vooravond van Avo’s terugkeer naar Papoea, orka’s in de baai hadden verzameld. Een zeldzaam fenomeen dat uitsluitend plaatsvindt wanneer er een grote leider in aantocht is, zo legde ze uit. Die avond kon ik het me, uitkijkend over de Humboldt baai, eindelijk voorstellen. De mythische verhalen van mijn opa waren werkelijkheid geworden.

Liggen jouw wortels in Indië/Indonesië, ben je tussen 15-35 jaar en ben je benieuwd naar jouw voorouders en familiegeschiedenis? Geef je dan voor de tweede editie van de Tracing Your Roots dit najaar en meld je aan via  evenbrite

Meld je nu aan voor de tweede editie van Tracing Your Roots

Meer info: stichtingzieraad@gmail.com.