Op uitnodiging van stichting Zieraad schreef Carel-Vincent van de Graaff deze blog over zijn zoektocht naar zijn familiegeschiedenis. Carel-Vincent werkt in 2019 mee aan het project Tracing Your Roots: op zoek naar Indisch-Molukse wortels. Een intergenerationeel project waarin jongeren op zoek gaan naar hun voorouders en de kans krijgen om hun (groot)ouders te vragen naar hun ervaringen en hun geschiedenis.

De laatste levende verbinding met mijn familieverhaal?

Het einde van 2018 nadert en een nieuw jaar komt ons tegemoet. Het moet een fantastisch nieuw jaar worden. Het jaar dat ik de titel Bachelor of Education in Primary School mag dragen, het jaar dat ik wellicht start met een hbo-master Educational Needs en voor het eerst officieel als leerkracht voor de klas mag staan. Maar met 2018 komt er ook een einde aan een tijdperk. De laatste der Mohikanen heeft afscheid van ons genomen. Mijn lieve oma met wie ik lief en leed kon delen heeft na 87 jaar voorgoed haar ogen gesloten. Zij was mijn laatste levende verbinding met het land van het nu zo omstreden tempo doeloe. De laatste levende verbinding met een geschiedenis waarover ik nooit in mijn schoolboeken heb mogen leren. Maar boven alles was zij de laatste verbinding met mijn moeder die drie dagen voor mijn tiende verjaardag aan de gevolgen van een hersenbloeding in haar slaap overleed.

Mijn oma was de vrouw achter wie ik schuilde toen de kist van mijn moeder voor goed in de aarde wegzakte. Ik ben Indisch omdat de wortels van zowel mijn vaders- als moederkant van de familie in het voormalig Nederlands-Indië liggen. Nu zijn al mijn grootouders heen gegaan evenals mijn moeder en mijn tantes. Mijn vader is van de radar verdwenen in de heftige storm die mijn verleden vormt. Zal het verhaal van mijn ouders, grootouders en voorouders voorgoed verdwijnen?

Dit najaar was ik als gastspreker uitgenodigd voor het programma Gepeperd Verleden in het Scheepsvaartmuseum. De column die ik uitsprak was gericht op hoe je als leerkracht erkenning kunt geven aan het migratieverhaal van de Indische gemeenschap.

Plotseling hoor ik de woorden van mijn pas gestorven grootmoeder: ‘Ibu negara ibu tumpah dara.’ Het moet zoiets betekenen als ‘Mijn moederland is daar waar mijn moeder haar bloed heeft gestort.’ Het koude Nederland was haar vaderland, maar daar waar donkerrood bloed over warme aarde is gegoten, daar is het land van onze oermoeder. Wie zijn de vrouwen van smaragd?

Nu hij met haar trouwt zal hij weer prins worden

Mijn oma, Adolphine Mathilde Siegers-Goossens (oma Taat), barstte van uitspraken zoals die over haar moederland. Uitspraken die vaak verband hielden met voorspellingen die haar vriendinnen deden. ‘Nu hij met haar trouwt zal hij weer prins worden’ was een voorspelling die het huwelijk van mijn ouders inluidde. Woorden die voor mij sprookjesachtig klinken, zou mijn vader van adel zijn? Tegen de tijd dat mijn ouders ergens in september 1984 trouwen, wordt nog een voorspelling gedaan. ‘Basa landa wae’ , wordt er vanuit de spirituele wereld in het oor van ene oma Verstraten ingefluisterd , die op haar beurt de woorden overbrengt aan mijn oma. Het betekent zoiets als ‘Zeker spreekt hij enkel Nederlands’. Een boodschap gericht aan mijn vader die zich altijd verzette tegen zijn Indisch-zijn. Omdat hij, bewust of onbewust, had geleerd dat alles dat ‘Hollands’ was ‘beter’ was en je verder bracht in het leven. Een gedachte voortkomend vanuit de apartheid die heerste in het bizarre koloniale rijk dat Nederland ooit was.

Mijn zoektocht naar mijn familie

Ik begin te graven in mijn familiegeschiedenis en ontdek dat de familie naam van mijn vader, Van de Graaff, terugvoert naar Graaf Willem VI, Graaf van Holland, Zeeland en Henegouwen, Hertog van Beieren en het oud-adellijke-geslacht ‘Van Velsen’. De laatste Gouverneur en directeur, van Ceylon moet de opa van mijn overgrootvader zijn geweest. Mijn vader stamt dus uit een adellijk geslacht. Maar waarom zou mijn vader weer prins worden zodra hij met mijn moeder trouwt? Ik zet mijn zoektocht voort en begin archieven en uitgewerkte stambomen door te spitten. Veel stappen terug in de stamboom hoef ik niet te maken om mijn Javaanse voormoeder te vinden.

Mijn overgrootvader Johan Theodore Benjamin van de Graaff was getrouwd met  mijn overgrootmoeder Anna Charlotte Brest van Kempen. Het is de tak van mijn overgrootmoeder waarin ik een bijzondere ontdekking doe. Haar vader is het enige kind van Carel Pieter Brest van Kempen, die in de Max Havelaar van Douwe Dekkers als Slijmering onsterfelijk is gemaakt, en een Javaanse vrouw. Adjung Lara Katinem Radhen is haar waarschijnlijke naam. Een naam die bestaat uit een serie adellijke Javaanse titels die haar verbinden met de kraton van Djogjakarta. Voor het gemak noem ik haar Katinem. Haar grootvader van moederszijde is vermoedelijk Prins Soerjo Ngalogo de broer van Sultan IV en haar vader Prins Adi Koesoemo is vermoedelijk ook een broer van Sultan IV.

De stilte rondom Katinem

Het moet toentertijd een groot schandaal veroorzaakt hebben toen Katinem de kraton verliet om in te trekken bij Carel Pieter Brest van Kempen, die op dat moment resident van Bantam was. Zo groot zelfs dat Carel wordt teruggeroepen naar Nederland. Katinem moet op dat moment hoogzwanger zijn geweest en is inmiddels verstoten door de kraton. De broer van mijn grootvader vertelt in een interview dat Katinem stierf tijdens de bevalling van haar zoon. De kraton zou een vloek hebben uitgesproken over Carel Pieter en zijn nakomelingen. Daarna volgt een anekdote over hoe Carel Pieter is vergiftigd met bamboe vezels die in zijn eten zijn verwerkt. Langzaam wordt hij van binnenuit verscheurd en tot waanzin gedreven om uiteindelijk in Nederland in 1865 op vijftigjarige leeftijd te sterven.

Katinem wordt alleen vermeld met haar  vermoedelijke naam. Zij wordt omgeven door een oorverdovende stilte. Katinem sterft daar waar zij haar bloed  over de aarde stortte. Ze sterft onder druk van een maatschappij die tot op de dag van vandaag haar stem wegdrukt. Mijn Aziatische stammoeder, een vrouw van smaragd. Nu ik de eerste stap heb gemaakt om de stilte rondom Katinem te doorbreken, ben ik vastberaden mijn zoektocht naar haar voort te zetten. Want ik spreek niet enkel Nederlands.

 

Wil jij op zoek naar je Indisch-Molukse wortels? meld je dan aan voor het project Tracing Your Roots: op zoek naar Indisch-Molukse wortels.